(Online) hoorcolleges?

In de eerste Volkskrant van het jaar schreef Prof. Jan Derksen dat hoorcolleges moeten worden afgeschaft en alleen nog maar online moeten worden aangeboden. De concentratieboog van studenten is volgens hem te kort en hij heeft geen zin om nog langer tegen ongeinteresseerde, Whatsappende en etende studenten aan te praten. Daarbij vermeldt hij dat het vroeger beter gesteld was met de aandacht van studenten, mede omdat de zaalwacht er op toe zag dat de broodtrommels gesloten bleven. Het stuk van Derksen heeft veel reactie opgeroepen, waarbij de meeste mensen (studenten en docenten) zich negatief uitlaten over het uitsluitend online aanbieden van colleges. Daarbij wordt impliciet aan Derksen de vraag gesteld of hij zijn colleges misschien interesanter moet maken om de aandacht vast te houden: een goede docent inspireert zijn publiek en houdt de aandacht vast. Als HBO docent hoor ik ook verschillende reacties van collega's op het fenomeen 'online colleges' en op het feit dat studenten moeten worden 'ge-entertaind'. "Ik ben aangenomen om kennis over te dragen, niet om als cabaretier voor de klas te staan" of uitspraken van gelijke strekking komen dan nog al eens voorbij. Of het vroeger beter was met de concentratie van studenten, durf ik niet te zeggen. Wel weet ik dat we nu veel meer mogelijkheden hebben om het onderwijs beter, efficienter en aantrekkelijker te maken. Waarom niet experimenteren? Zelf probeer ik op kleine schaal nieuwe (technische) middelen uit als online les geven (dus live, niet als opname), een wiki door studenten laten vullen als methode om kennis te expliciteren en het openbaar aanbieden van lesmateriaal in een repository. Drie jaar geleden vroeg ik aan de facilitaire dienst van mijn instelling of colleges van een collega konden worden opgenomen, zodat de studenten de uitleg over de lastige stof thuis nog een keer konden nakijken. Daar bleek geen voorziening voor te bestaan. Inmiddels bestaat die voorziening wel bij een andere opleiding, met positieve resultaten: studenten blijven niet weg, tonen zich positief over het gebodene, en de toetsen worden significant beter gemaakt dan voorheen. Bovendien geven de docenten aan dat ze kritischer kijken naar de kwaliteit van hun eigen lessen. De discussie nav het stuk van Derksen is wat mij betreft veel te eenzijdig. Reeds sinds de jaren '90 kennen we de term blended learning: afwisseling van online leren en contactonderwijs. En dan zijn er zoveel varianten van online: powerpoint met voice-over, filmpje van leraar voor het bord zonder publiek, opnemen van een regulier college, virtual classroom en tenslotte speciale animaties en andere filmpjes die ingewikkelde onderwerpen beeldend kunnen toelichten. Zo probeer ik op dit moment samen met collega's een blended learning module op te zetten over het onderwerp 'Literatuuronderzoek' We hebben daarbij de medewerking van een bedrijf dat al jaren online cursussen bouwt voor het bedrijfsleven. Een levendig platform met interactieve elementen moet de studenten prikkelen om actief aan de slag te gaan. Iedere methode en iedere combinatie van methoden dient andere doelen. Laten we niet de vorm (wel of niet online colleges) als uitgangspunt nemen, maar het doel: efficient en aantrekkelijk onderwijs. Ik ben er van overtuigd dat vormen van online leren daar een positieve rol in kunnen vervullen. Als de voorstanders zich daarin genuanceerd opstellen, dan kan de weerstand van de ongenuanceerde tegenstanders die niets nieuws willen proberen wellicht worden overwonnen. Oh ja: bijna vergeten: op de werkvloer moet het gebeuren en daar moeten de ideeen vandaag komen, maar laat het management het alsjeblieft faciliteren en stimuleren!